معنى (اهدنا الصراط المستقیم ) و پاسخ ضمنى به شبهه تحصیل حاصل

معنى (اهدنا الصراط المستقیم ) و پاسخ ضمنى به شبهه تحصیل حاصل

و در کتاب تحف العقول ، از امام صادق علیه السلام روایتى آمده ، که در ضمن آن فرمود: هر کس معتقد باشد که خدا بصفت عبادت میشود، نه به ادراک ، اعتقاد خود را بخدائى حوالت داده که غایب است ، و کسیکه معتقد باشد که پروردگار متعال به صفت موصوفش ‍ عبادت میشود، توحید را باطل کرده ، چون صفت ، غیر موصوف است ، و کسیکه معتقد باشد که موصوف ، منسوب به صفت عبادت میشود، خداى کبیر را کوچک و صغیر شمرده است ، پس مردم ، خدا را آنطور که هست نمیتوانند اندازه گیرى کنند.

و در کتاب معانى ، از امام صادق علیه السلام روایت آورده ، که در معناى جمله : (اهدنا الصراط المستقیم فرموده : خدایا ما را بلزوم طریقى ارشاد فرما، که به محبت تو، و به بهشتت منتهى میشود، و از اینکه پیروى هواهاى خود کنیم ، و در نتیجه هلاک گردیم ، جلو مى گیرد، و نیز نمى گذارد آراء خود را اخذ کنیم ، و در نتیجه نابود شویم .

و نیز در معانى از على علیه السلام روایت آورده ، که در باره آیه نامبرده فرمود: یعنى خدایا! توفیق خودت را که ما تاکنون بوسیله آن تو را اطاعت کردیم ، درباره ما ادامه بده ، تا در روزگار آینده مان نیز همچنان تو را اطاعت کنیم .

مؤ لف : این دو روایت دو وجه مختلف در پاسخ از شبهه تحصیل حاصل را بیان مى کند، شبهه این بود که شخص نمازگزار، راه مستقیم را یافته ، که نماز مى گزارد، دیگر معنا ندارد در نماز خود از خدا هدایت بسوى راه مستقیم را درخواست کند. روایت اولى پاسخ میدهد باینکه : مراتب هدایت در مصداقهاى آن مختلف است ، و نمازگزار همه روزه از خدا میخواهد از هر مرتبه اى که هست بمرتبه بالاتر هدایت شود، و روایت دومى پاسخ میدهد: که هر چند مراتب آن در مصادیق مختلف است ، ولکن از نظر مفهوم یک حقیقت است ، و نمازگزار نظرى باختلاف مراتب آن ندارد، بلکه تنها نظرش این است که این موهبت را از من سلب مکن ، و همچنان آنرا ادامه بده .

مراد از (الذین انعمت علیهم )

و نیز در معانى از على علیه السلام روایت آورده که فرمود: صراط مستقیم در دنیا آن راهى است که کوتاه تر از غلو، و بلندتر از تقصیر، و در مثل فارسى نه شور شود، و نه بى نمک باشد، بلکه راه میانه باشد، و در آخرت عبارتست از طریق مؤ منین بسوى بهشت .

باز در معانى از على علیه السلام روایت آورده ، که در معناى جمله (صراط الذین ) الخ ، فرمود: یعنى بگوئید: خدایا ما را به صراط کسانى هدایت فرما، که بر آنان این انعام فرمودى که موفق بدینت و اطاعتت نمودى ، نه این انعام که مال و سلامتى شان دادى ، چون بسا میشود کسانى به نعمت مال و سلامتى متنعم هستند، ولى کافر و یا فاسقند.

آنگاه اضافه فرمود: که ایشان آن کسانیند که خدا درباره آنها فرموده : (و من یطع اللّه و الرسول ، فاولئک مع الذین انعم اللّه علیهم ، من النبیین ، و الصدیقین ، و الشهداء، و الصالحین ، و حسن اولئک رفیقا،).

روایتى از رسول خدا صلى الله علیه و آله و سلم درباره سوره حمد و فضیلت آن

و در کتاب عیون از حضرت رضا علیه السلام از پدران بزرگوارش از امیر المؤ منین علیه السلام روایت آورده که فرمود: از رسولخدا صلى الله علیه و آله و سلم شنیدم مى فرمود: خدایتعالى فرموده : فاتحه الکتاب را بین خودم و بنده ام تقسیم کردم ، نصفش از من ، و نصفش از بنده من است ، و بنده ام هر چه بخواهد باو میدهم ، چون او میگوید: (بسم اللّه الرحمن الرحیم )، خداى عزوجلش ‍ میگوید: بنده ام کار خود را با نام من آغاز کرد، و بر من است اینکه امور او را در آن کار تتمیم کنم ، و در احوالش برکت بگذارم ، و چون او میگوید: (الحمد لله رب العالمین ) پروردگار متعالش میگوید: بنده من مرا حمد گفت ، و اقرار کرد: که نعمت هائیکه در اختیار دارد، از ناحیه من است ، و بلاهائیکه به وى نرسیده ، باز بلطف و تفضل من است ، و من شما فرشتگان را گواه مى گیرم ، که نعمت هاى دنیائى و آخرتى او را زیاده نموده ، بلاهاى آخرت را از او دور کنم ، همانطور که بلاهاى دنیا را از او دور کردم .

و چون او میگوید: (الرحمن الرحیم ) خداى جل جلالش میگوید: بنده ام شهادت داد: که من رحمان و رحیم هستم ، من نیز شما را شاهد مى گیرم ، که بهره او را از نعمت و رحمت خود فراوان ساخته ، نصیبش را از عطاء خودم جزیل و بسیار مى کنم ، و چون او میگوید: (مالک یوم الدین )، خداى تعالایش میگوید: شما شاهد باشید، همانطور که بنده ام اعتراف کرد باینکه من مالک روز جزا هستم ، در آنروز که روز حساب است ، حساب او را آسان مى کنم ، و حسنات او را قبول نموده ، از گناهانش صرفنظر مى کنم .

و چون او میگوید: (ایاک نعبد)، خداى عزوجلش مى فرماید: بنده ام راست گفت ، و براستى مرا عبادت کرد، و بهمین جهت شما را گواه مى گیرم ، در برابر عبادتش پاداشى دهم ، که هر کس که در عبادت ، راه مخالف او را رفته بحال او رشک برد. و چون او میگوید: (و ایاک نستعین )، خداى تعالایش میگوید: بنده ام از من استعانت جست ، و بسوى من پناهنده گشت ، من نیز شما را شاهد مى گیرم ، که او را در امورش اعانت کنم ، و در شدائدش بدادش برسم ، و در روز گرفتاریهایش دست او را بگیرم . و چون او میگوید: (اهدنا الصراط المستقیم )، تا آخر سوره ، خداى عز و جلش میگوید: همه اینها و آنچه غیر اینها درخواست کند بر آورده است ، من همه خواسته هایش را استجابت کردم ، و آنچه آرزو دارد برآوردم ، و از آنچه مى ترسد ایمنى بخشیدم .

چند روایت درباره مراد از (صراط مستقیم )

در کتاب فقیه و در تفسیر عیاشى از امام صادق علیه السلام روایت آورده اند، که فرمود: صراط مستقیم ، امیرالمؤ منین علیه السلام است .

و در کتاب معانى از امام صادق علیه السلام روایت آورده ، که فرمود: صراط مستقیم ، طریق بسوى معرفت خدا است ، و این دو صراط است ، یکى صراط در دنیا، و یکى در آخرت ، اما صراط در دنیا عبارتست از امامى که اطاعتش بر خلق واجب شده ، و اما صراط در آخرت ، پلى است که بر روى جهنم زده شده ، هر کس در دنیا از صراط دنیا بدرستى رد شود، یعنى امام خود را بشناسد، و او را اطاعت کند، در آخرت نیز از پل آخرت بآسانى مى گذرد، و کسیکه در دنیا امام خود را نشناسد، در آخرت هم قدمش بر پل آخرت مى لغزد، و بدرون جهنم سقوط مى کند.

و نیز در کتاب معانى از امام سجاد علیه السلام روایت آورده که فرمود: بین خدا، و بین حجت خدا حجابى نیست ، و نه خدا از حجت خود در پرده و حجاب است ، مائیم ابواب خدا، و مائیم صراط مستقیم ،و مائیم مخزن علم او، و مائیم زبان و مترجم هاى وحى او، و مائیم ارکان توحیدش ، و مائیم گنجینه اسرارش . و از ابن شهر آشوب از تفسیر وکیع بن جراح ، از ثورى ، از سدى ، از اسباط از ابن عباس روایت شده ، که در ذیل آیه : (اهدنا الصراط المستقیم ) گفته : یعنى اى بندگان خدا، بگوئید: خدایا ما را بسوى محبت محمد و اهل بیتش (علیهم السلام ) ارشاد فرما.

 

/ 0 نظر / 11 بازدید